|
Metin Boran:
Rıfat Ilgaz ve tiyatro
Sanat ve edebiyat alanında onlarca yapıt üreterek bir dönemin toplumsal ve kültürel koşullarına tanıklığını aktaran romancı, şair, hikaye ve oyun yazarı, mizahın büyük ustası
Rıfat Ilgaz , mizahla eleştirel dili iç içe kullarak toplumsal yaşama nesnel bir gözle prizma tutar.
Yaşadığı dönemde (1911–1993) Türkiye’nin siyasal, toplumsal, kültürel ve yönetsel aksaklıklarına mizahın keskin dilini kullanarak yaklaşan
Rıfat Ilgaz , 1940’lı yıllarda başladığı yazın yaşamını ölümüne kadar sürdürmüştür. Edebiyat serüvenine şiirle başlayan Ilgaz’ın halk arasında tanınması 1953 yılında İlhan Selçuk’un yönetminde yayınlanan “Dolmuş” dergisinde yazdığı mizah öyküleri ve bu öykülerden oluşturduğu “Hababam Sınıfı” romanıyla olmuştur.
Yazarlığının yanı sıra, yayıncılık ve dergi yöneticiliği de yapan Ilgaz, 1960’lı yıllarda oyun yazmaya yönelir ve ilk olarak kendi romanı Hababam Sınıfı’nı oyunlaştırarak sahnelenmesine olanak sağlar. Ardından yine bir romandan uyarlama olan Karadenizin Kıyıcığında gelir.
Hababam Sınıfı’nın, 1966 yılında Ulvi Uraz Tiyatrosu’nda gösterime girmesiyle birlikte, diğer yapıtlar, “Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı”, “Hababam Sınıfı Baskında”, “Hababam Sınıfı Uyanıyor” ve farklı bir kurgu ve teknikle kaleme aldığı “Çatal Matal Oyunu” adlı oyunları yayınlanır.
Rıfat IIgaz, oyunlarında genel olarak orta sınıf insanının toplumsal dramını, onların günlük yaşamlarında karşılaştıkları sıkıntı ve sorunları, kendi doğallığı içerisinde yalın bir dille aktarır. Oyun kişileri, toplumsal yaşamın uzağına itilmiş, yoksul ama dürüst, aynı zamanda yaşama sevincini yitirmemiş, umut dolu ve renkli tiplerdir. Bu insanların kendi aralarındaki samimi ilişkiler, yarenlikler, argo konuşmalar, gerçekçi bir dille abartıya kaçmadan gevşek bir doku ile kurgulanır.
Oyun yazarlığında, olayları, mizahın geniş özgürlük alanında yoğuran IIgaz, komedi, hiciv ironi ve mizahı bütün yapıtlarında ustaca kullanarak kendine has bir yazım ve mizah dili yaratmıştır.
Mizahla, insanları salt eğlendirmek istemediğini belirten IIgaz, bir söyleşisinde, “mizahtan toplumsal yergiyi anlıyorum” diyerek yazısal tavrını ortaya koyar. Bu anlayış doğrultusunda yapıt üreten IIgaz, toplumsal yapıya eleştirel bir yaklaşım getirerek izleyiciye düşünsel bir sorgulama fırsatı yaratır.
Hababam Sınıfı serisinden sonra IIgaz, farklı bir üslup ve biçem denemesiyle geleneksel Türk tiyatrosunun gösteri motiflerinden yararlanarak “Çatal Matal Oyunu” adında yeni bir oyun yazar. Bu yeni oyununda yazar, çağdaş Türk tiyatrosunun, tarihsel-geleneksel birikimleri, ihmal ettiği saptamasında bulunarak bu zengin ve çeşitli birikimleri kullandığını belirterek yeni bir biçimsel deneme yaptığını söyler. Türk tiyatrosunu, beyhude bir batı özentisi içinde olmakla eleştiren Ilgaz, 1970 yılında “Tiyatro 70” adlı dergiye yazdığı bir yazıda şunları söyler; “Halkın kendi malı olan söz biçimlerinden, deyimlerden, tekerlemelerden, ses uyumlu konuşmalardan, masallardan, halk şiirinden başlayarak biçimsel bakımdan da ta gerilerde kalan, ilkel köy oyunlarından, ortaoyunu ve gölge oyunundan, meddahtan yararlanarak bu oyunu yazdım.” (Tiyatro 70, Nisan 1970)
Rıfat Ilgaz , oyunlarında beslendiği görsel ve biçimsel kaynakları doğru ve yerinde kullanarak tiyatro yazım alnında gelenekten beslenen bir tiyatro yazarı olmanın çığırını açarken bunu devam ettirmemesi çağdaş Türk tiyatrosu yazarlığı için büyük kayıp olarak görülmelidir.
Türk tiyatrosunun oyun yazarları,
Rıfat Ilgaz ’ın yazarlık hünerinden, biçim denemelerinden, özlü anlatım tekniklerinden, toplumsal eleştiride mizahın vurucu gücünü ustaca kullanma biçimi ve eleştiri dilinden yeterince yararlanmadığı kanısı fazla abartılı bir görüş olmasa gerek.
Evrensel,
|
